Devrimin Tek Bir Şablonu Yok

Hangi ekolden geldiğim sorulduğunda verdiğim cevap, aslında bütün bu tartışmanın çerçevesini de kuruyor:

Bakın ben yıllardır ısrarla kendimi devrimci Marksist olarak tarif ediyorum. Bunu kasten yapıyorum.

Çünkü artık post-Sovyet bir dönemdeyiz; Sovyetler Birliği yok, bildiğimiz bürokratik işçi devletlerinin büyük kısmı yıkıldı 28:46. Bu noktada yapılabilecek şey bir ekol seçmek değil — Maoizm, Troçkizm, Stalinizm, Titoizm, isterseniz Charu Mazumdar'a kadar götürün, bunun bir önemi yok 28:55. Bütün bu sosyalist deneyimleri sahiplenip hepsini birden aşmaya odaklanan devrimci bir Marksist yorumla bakmak gerekiyor; yoksa Stalin mi Troçki mi Tito mu tartışmasını bir anime kavgasına indirgemiş olursunuz — ki bu sizi solcu değil, dünyanın en apolitik insanı yapar 29:07.

Bu çeşitliliğin ciddiye alınması gereken bir tarafı var:

Sosyalist devrim konseptinin tek bir şeyi yok, vechesi yok.

Stalinist bir metot var — halk cephesi, faşizme karşı birleşik cephe üstüne kurulu, belli bir noktaya kadar aşamacılık barındıran yöntemler 31:11. Bunun karşısında aşamacılık barındırmayan sosyalist devrim tipleri var; kendi içlerinde de ayrışıyorlar. Troçkistlerde genel olarak kent merkezine, üretici güçlere, işçi sınıfına dayanan bir metot hâkim. Latin Amerika'da ise Che Guevara'nın öncülük ettiği, Régis Debray'ın kuramsallaştırdığı bambaşka bir çizgi var 31:21.

Debray'ın eserinde Troçkizm'in izleri var — Latin Amerika Troçkizmi zaten gerilla savaşını benimsemiş durumda. Oysa Troçki'nin kendisi Rusya özelinde tam tersini savunuyordu, ki bu ayrım Marksizmin neden selefi bir öğreti olmaması gerektiğini gösteren iyi bir örnek 31:56. Troçki, Narodnikleri eleştirdiği ve Bolşeviklerin bir kesimi gerilla tipi mücadelede ısrar ettiği için düzenli orduyu savunuyordu; böyle bir yapıyla Beyaz Ordu'yu yenmek mümkün değildi 32:04.

Beyaz Ordu, Yudeniç'in yönettiği, on binlerce yüz binlerce kişilik, geniş kara manevraları yapabilen bir Birinci Dünya Savaşı ordusuydu; böyle bir gücü sadece gerilla birlikleriyle yenemezsiniz 32:04. Troçki'nin bu tespiti doğruydu — ama belli bir dönemin, belli bir coğrafyanın, belli muhataplarının konjonktüründe yazılmıştı 32:25. Onu alıp zamansızlaştırıp Latin Amerika'ya taşıyıp "sen burada gerilla savaşı yapamazsın, Troçki öyle dedi" demek aptalca bir şeydir; Che Guevara'nın Fidel'le birlikte yaptığı hareket bunun neden orada geçerli olmadığını zaten net biçimde göstermiştir 32:49.

Tupamarolar, Aydınlık Yol, M-19, Sandinistalar — bu isimlerin hiçbiri Troçki'nin Rusya için çizdiği şemaya uymuyor, ama hiçbiri de bu yüzden "yanlış" devrimci değil 32:55. İktidarı alanlara geriye dönük "siz aslında araçları geri bırakıp önce kent merkezlerinde işçi örgütlemeliydiniz" demek kimsenin savunabileceği bir pozisyon değil — Fidel'e gidip Batista rejimini kırsal gerillayla değil kent örgütlenmesiyle devirmesi gerektiğini söyleyecek bir Troçkist yoktur 33:13.

Bununla ilgili bir ilkesellik olamaz.

Çin'de yol bambaşka işledi: kent merkezlerindeki isyanlar bastırıldıktan sonra işçinin bile olmadığı kırsal bölgelere gidildi, köylü orduları kuruldu, bu ordulara işçi sınıfı ideolojisiyle rehberlik edilip gerilla kumandanları eliyle birleşik bir millî ordu — sonradan Kızıl Ordu'ya dönüşen yapı — oluşturuldu 33:31. Kırsaldan kente doğru ilerlediler, üstelik "biz işçi sınıfı olarak iktidara el koyuyoruz" çerçevesinden değil, Japon işgalinin kovulmasına dayanan bir Ulusal Kurtuluş Savaşı mantığından hareketle 33:49. Yugoslavya'da hem anti-faşizm hem ulusal kurtuluş üzerinden, Bulgaristan'da faşizme karşı kurulan birleşik cephenin Nazi işbirlikçisi monarşistlere ve milliyetçilere karşı savaşmasıyla iktidar alındı 34:02. Hepsinde bir vatan savaşı teması var — Vietnam'da da, Küba'da da ulusal kurtuluş savaşı bu kadar iç içe geçmiş durumda 34:06. Bolşevik dönemde ise bu kadar yoğun bir ulusal kurtuluş teması görülmez; tam tersine, Çarlık Rusyası zaten emperyalist bir monarşi olduğu için ters bir yorum çıkar ortaya 34:21.

Zamana ve zemine göre iktidarı nasıl alacağınız sınırsız kozla, sınırsız kartla doludur; önemli olan iktidarı almaktır 34:39. Hangi yönteme nasıl ilerleneceği, ülkenin hangi devrimci durumda bulunduğuna, üretici güçlerin ne kadar geliştiğine ve sınıfların nasıl karşı karşıya geldiğine bağlıdır — bu noktada pragmatik bir biçimde sadece iktidarı alanın haklı olduğunu kabullenmek zorundasınız 34:45. "İktidarı aldınız ama yanlış aldınız" aptalca bir argüman olamayacağı gibi,

Marksistlerin de iktidarı nasıl alacaklarına dair tek bir şablon yoktur.

Mısır'da Nasır'ın yöntemi olabilir — ki Türkiye'de Doğan Avcıoğlu'na ilham veren de bu olmuştur; Çin'de Mao'nun kırdan kente yöntemi olabilir; Bolşevik Devrimi'nde olduğu gibi kent merkezlerini ele geçirip oradan dışarı yayılarak da olabilir 34:58.

Bu yüzden "Lenin öyle demedi, Troçki böyle demedi, Stalin öyle demedi" diyerek bir zamanı burada yazılı sanan devrimci demokratlara laf anlatmanın bir yolu yok — bu kadar selefi, dogmatik, yobaz bir kafaya bir şey anlatılamaz 35:21. Biri tartışmanın 1961'de bittiğini söylüyor, biri 68'de, biri 67'de, biri de hiç tartışma olmadığını iddia ediyor; bu konuda İslamcı hareketlere epey benziyorlar 35:33.

Aynı mantık, aşamalı devrim geleneğinin içine de uzanıyor. Aşamalı devrimlerde demokratik kriterin vurgulanması, farklı sınıfsal kesimlerin sürece dahil edilmesi — özellikle "devrimci demokrat" denen kültürde — programatik olarak çok sınıflı bir hareket ya da sınıfsal işbirliği çağrıştırsa da, bunların hepsini tek bir torbaya atamazsınız; MDD ayrı, Demokratik Halk Devrimi ayrı, ama ikisi de aşamalı 37:06. Türkiye'de sosyalist devrimi savunanların yüzleşmesi gereken bir gerçek şu: 1960'taki saflaşmada MDD'cilerle SD'ciler arasındaki ayrım — yani Türkiye İşçi Partisi çizgisiyle TKP uzantısı grupların, ileride MDD ve DHD'yi doğuracak aşamacı devrimciler kümesine karşı durduğu o saflaşma — aslında devrimcilerle pasifistler arasındaki bir saflaşmaydı 37:44.

Ama geçmişe bakıp "burada da falanlar haksızdı" demek yanlış bir refleks, çünkü siyasette başarı, gerçekliğe dair doğru tespitle bire bir örtüşen bir şey değildir 38:12.

Bir hareket yenildiğinde aha bak bunların tezleri de yanlıştı. Hayır değil. Onlar askeri olarak yenildiler. Tezleriyle hiçbir ilgisi yoktu olayın.

Kazanıldığında da çoğu zaman tezler doğru olduğu için kazanılmaz — burada ideolojik olarak çok farklı bağlamlar işliyor; bir hareketin yenilgisini doğrudan tezlerindeki bir kusura bağlamak saplantılı, dogmatik bir bakış 38:27. Hiçbir eyleme girmeyip bütün gün oturanın "hiçbir suyuna sabununa dokunmadığı" için başına bir şey gelmemesiyle, kazanmayı deneyip yenilenler arasındaki tek fark budur, ve bu belirleyici bir şey değildir 39:08.

IŞİD örneği bunu netleştiriyor: Suriye ve Irak'ta bir devlet kurması, üretici güçlerin hangi aşamada olduğuna dair bilimsel bir tespit yaptığından değildi; devletinin sonradan yıkılması da bu tespiti yanlış yaptığından değildi 39:13. Siyaset çok daha organik bir şeydir — fırsatlara ne kadar tepki verebildiğinizle, kendi toplamınızı ne kadar mobilize edebildiğinizle, o kesimleri siyasete ve eyleme ne kadar taşıyabildiğinizle, alternatif finansman ve maddi güç kaynaklarınızı ne ölçüde örgütleyip eşgüdümü sağlayabildiğinizle alakalıdır; ne kadar başarılı olduğunuz da tam olarak buna bağlıdır 39:33.

AKP'nin mesela dünya vizyonu çok mu iyi?

İleri Okuma

• Régis Debray — Revolution in the Revolution?Debray'ın 1967 tarihli foko teorisi kitabının yayıncı sayfası.
• Régis Debray (Wikipedia)Debray'ın Bolivya'daki tutukluluğu dahil biyografisi.
• Mao Zedong — Problems of Strategy in China's Revolutionary WarKırdan kente stratejisinin Mao'nun kaleminden anlatımı.
• Trotsky — How the Revolution Armed, Vol. II, ch. 8: Guerrilla-ism and the Regular ArmyTroçki'nin düzenli ordu ısrarının kendi metni.
• Naxalbari uprising (Wikipedia)Charu Mazumdar ve 1967 Naksalbari ayaklanması.
• Gün Zileli — Yön, Leninizm, Kemalizm, MDD'cilik ve UlusalcılarDoğan Avcıoğlu ve Yön hareketinin MDD tezine dair değerlendirme.