İki Cumhuriyet Artı Bir Sultanlık

Fransa kendi tarihini cumhuriyetlerle sayar — Birinci, İkinci, nihayet 1958'den beri süren Beşinci Cumhuriyet — ve sorulan soru bu numaralandırmayı doğrudan Türkiye'ye taşır: aynı mantıkla sayarsak, Türkiye bugün kaçıncı cumhuriyetinde? Yalçın Küçük'ün de zaman zaman farklı cevaplar verdiği bir soru bu, ama kesim noktasını nereye koyduğun her şeyi değiştiriyor 78:10. Benimki 1960'a değil, 1980'e düşüyor — 27 Mayıs'ı bir kenara bırakıyorum, çünkü asıl kırılma orada değil 78:10.

Çünkü 1980'de neredeyse can çekişmekte olan bir cumhuriyeti kurtaran, onu demokratik bir cumhuriyet formuna sokan yine darbenin kendisiydi 78:22.

Ama kurtarılan cumhuriyet saf haliyle kalmaz. Seksen darbesiyle birlikte gerçek anlamda tasfiye olan da odur; yerine gelen, AKP'ye kadar süren "Kenan Evren Cumhuriyeti"dir 78:3078:35 — adı üstünde çakma bir cumhuriyet 78:40. Ve bu çakma form baştan beri bir yöne doğru hazırlanıyordu: giderek İslamcı bir sultanlığa, yani Türkiye'nin kendi alt emperyal ideolojisine doğru 78:40. AKP'yle birlikte bu hazırlık tamamlanır ve burası artık bir cumhuriyet olmaktan çıkar — sultanlık rejimi, saray rejimidir 78:40.

Peki "sultanlık" derken ölçüt keyfi değil, biçimsel: anayasada laiklik var mı, kendi güçler ayrılığı işliyor mu, en azından rasyonel düzeyde bir burjuva demokrasisi kurulu mu 78:56. Bunların hiçbiri yoksa "cumhuriyet bumuriyet" denmez — kamusal bir taraf da yok, çünkü o kamusallık hem siyaset tarafından tasvip edilmiyor hem de neoliberalizm tarafından aynı anda altı oyuluyor 78:56.

İki cumhuriyet artı sultanlık durumundayız.

Kendi aritmetiği bu — ve arkasında duruyor 79:13.

İleri Okuma

• Kenan Evren — VikipediAskeri kariyeri, 12 Eylül 1980 darbesi ve cumhurbaşkanlığı dönemi.
• 12 Eylül Darbesi — Vikipedi1980 darbesinin süreci ve 1982 Anayasası'na geçiş.
• 27 Mayıs Darbesi — VikipediSayımın dışında tuttuğum 1960 müdahalesi.
• Beşinci Fransız Cumhuriyeti — Vikipedi'Kaçıncı cumhuriyet' sorusunun ödünç alındığı Fransız numaralandırma modeli.
• Emperyalizm, Alt-emperyalizm, Türkiye — marksist.netAlt-emperyalizm kavramının Marksist teorideki kökeni ve Türkiye'ye uyarlanışı.
• Sultanistic Regimes (Chehabi & Linz, 1998) — Johns Hopkins University PressWeber'in 'sultanizm' kavramını karşılaştırmalı siyaset bilimine kazandıran klasik çalışma.
• Esen & Gümüşçü, 'Rising Competitive Authoritarianism in Turkey' (2016)AKP döneminde rejimin rekabetçi otoriterliğe kayışını inceleyen akademik makale.